Pijarski kościół w Łowiczu pod wezwaniem Matki Bożej Łaskawej i św. Wojciecha

Kościół ten, jako piękny zabytek („perła Baroku”) stanowi nieodłączną część Starego Miasta Łowicza.

Zbudowany został w latach 1672 -1680 z fundacji Jana Szamowskiego – kasztelana gostyńskiego oraz Wojciecha Zimnego – chłopa z Bobrownik i innych dobrodziejów; rozbudowany z fundacji arcybiskupa Michała Radziejowskiego w XVII/XVIII wieku. Kościół został uroczyście konsekrowany w lipcu 1749 roku. Gospodarzami kościoła i kolegium od 1668 roku są ojcowie pijarzy.

Wnętrze kościoła jest trójnawowe z prezbiterium zamkniętym półkolistą absydą. Prezbiterium i nawa główna posiadają sklepienia kolebkowe z lunetami na podwójnych pasach. W przybudówkach przy prezbiterium znajdują się natomiast sklepienia kolebkowo-krzyżowe, a w nawach bocznych i pod chórem: sklepienia krzyżowe na pasach i kolebkowe na emporach. Na szczególną uwagę zasługuje boczny ołtarz kościoła z rzeźbą Matki Boskiej Łaskawej oraz dwiema rzeźbami Salomona i Mojżesza (przypuszcza się, że ich autorem jest Jan Jerzy Plersch). W kościele znajdują się freski przypisywane włoskiemu malarzowi Michelangelo Palloniemu.

Przy Kolegium Łowickim Ojców Pijarów odbywały się Kapituły Prowincjalne. Na jednej z nich w roku 1753 staraniem ks. Stanisława Konarskiego została uchwalona reforma szkolnictwa, najpierw pijarskiego – zatwierdzona przez papieża Benedykta XIV, a potem dała asumpt do powołania Komisji Edukacji Narodowej, co dokonało się na Sejmie Czteroletnim. Również na tej Kapitule zakonnej uchwalono nową instrukcję dla mających się organizować szkół w kraju. To właśnie wspomniany ks. Stanisław Konarski za zasługi w dziele kształcenia i wychowania otrzymał od króla Augusta Poniatowskiego medal „Sapere Auso”.

Pijarzy działający przy kolegiach łowickim i warszawskim wnieśli wielki wkład w kulturę i naukę naszej ojczyzny w wiekach XVII i XVIII. Kościół i kolegium łowickie ojców pijarów przechodziło różne koleje losu. W czasach wojen napoleońskich w 1831 wojsko rosyjskie ten kościół zdewastowało i zmieniło na skład prochu, a nawet podobno na stajnię. Od tej pory datuje się zniszczenie bezcennych XVII-wiecznych fresków na ścianach świątyni. Część z nich została zamalowana, a część - bardzo zniszczonych – jest widoczna i obecnie odnawiana. W czasach pruskich w kościele urządzono szpital wojenny, a w czasie I wojny światowej był w nim garaż dla samochodów wojskowych. Wszystko to wpłynęło na kondycję zabytkowej budowli. Dużemu zniszczeniu uległy freski przypisywane włoskiemu malarzowi Michelangelo Palloniemu.

Bardzo groźnemu pęknięciu – ciągle się powiększającemu – uległa ściana zachodnia nawy świątyni. Pilnej renowacji potrzebują zabytkowe ołtarze, organy i inne elementy wyposażenia świątyni.

Staraniem pijarów oraz fundatorów i dobroczyńców otwarto przy kościele w 1670 roku szkołę dla dzieci i młodzieży. Po upadku powstania listopadowego szkoła pijarska w Łowiczu podzieliła los innych szkół pijarskich w Polsce i za wychowanie patriotyczne została zamknięta przez zaborców. Musiała czekać aż 325 lat, do roku 1995, kiedy to znowu wznowiła działalność.

Obecnie ojcowie pijarzy, którzy po długiej przerwie trwającej od roku 1864 do 1958 powrócili do Łowicza i prowadzą działalność duszpasterską (kościół rektoralny) oraz działalność edukacyjną, kontynuując wielkie dzieło ks. Stanisława Konarskiego i wielu innych pijarów minionych pokoleń.

Począwszy od 1995 roku i poprzez kolejne lata Ojcowie Pijarzy otworzyli w Łowiczu trzy szkoły: podstawową, gimnazjum (wygasło w 2019 r.) i liceum, do których obecnie uczęszcza ok. 540 dzieci i młodzieży.